ثبت در PROSPERO یعنی برنامه اصلی یک مرور نظام‌مند را به‌صورت عمومی و قابل پیگیری ثبت کنید: سؤال چیست، چه مطالعه‌هایی وارد می‌شوند و قرار است شواهد چگونه بررسی شوند. ثبت، جای نوشتن پروتکل کامل را نمی‌گیرد و نشانه تأیید کیفیت علمی یا پذیرش مقاله نیست. ارزش آن در شفاف‌کردن تصمیم‌ها و امکان مقایسه برنامه با گزارش نهایی است.
این راهنما برای آماده‌سازی اطلاعات پیش از ورود به فرم است. سامانه و شرایط پذیرش مرورها ممکن است تغییر کنند؛ هنگام اقدام، دامنه پذیرش و مرحله مجاز ثبت را در نسخه فعلی سایت رسمی بررسی کنید. تاریخ شروع یا مرحله کار را برای واجد شرایط نشان‌دادن طرح تغییر ندهید.
PROSPERO با مقاله پروتکل و مرور نهایی چه فرقی دارد؟
PROSPERO ثبت بین‌المللی مرورهای نظام‌مند است که برای شفافیت، کاهش سوگیری گزارش و جلوگیری از دوباره‌کاری ناخواسته طراحی شده است. مقاله پروتکل می‌تواند شرح مفصل‌تری از برنامه ارائه کند؛ مقاله نهایی آنچه واقعاً انجام و یافت شده را گزارش می‌کند. وجود شماره ثبت به‌تنهایی نشان نمی‌دهد تمام روش‌ها مناسب بوده‌اند.
| خروجی | کارکرد | نکته مهم |
|---|---|---|
| پروتکل کامل | توصیف سؤال، معیارها و روش‌های برنامه‌ریزی‌شده | باید برای اجرای هماهنگ تیم کافی باشد |
| رکورد ثبت | در دسترس گذاشتن اطلاعات کلیدی و تاریخچه آن | با قواعد همان ثبت‌کننده تکمیل می‌شود |
| گزارش نهایی | شرح اجرای واقعی، نتایج و تغییرات | انحراف از پروتکل باید توضیح داده شود |
چه زمانی برای ثبت آماده‌ایم؟
از نظر برنامه‌ریزی، بهترین مسیر این است که ابتدا پروتکل را نهایی کنید و تصمیم‌های اصلی را پیش از غربالگری رسمی ثبت کنید. جست‌وجوی مقدماتی برای شناخت موضوع و امکان‌سنجی را از اجرای جست‌وجو و انتخاب نهایی مطالعات تفکیک کنید. اگر کار شروع شده، مرحله واقعی را اعلام و شرایط جاری سامانه را بررسی کنید؛ این راهنما وعده پذیرش ثبت دیرهنگام نمی‌دهد.
راهنماهای قدیمی PDF هنوز برای فهم مفاهیم مفیدند، اما شماره فیلدها و جزئیات فرم قدیمی را به رابط جدید تعمیم ندهید. صفحه رسمی و راهنمای داخل فرم مرجع اقدام روز هستند. راهنمای مفهومی رسمی ثبت مرورهای انسانی
پیش از پرکردن فرم چه اطلاعاتی آماده کنیم؟
- عنوان و سؤال: نوع مرور، جمعیت، مداخله یا مواجهه و پیامد اصلی روشن باشد.
- دلیل انجام: مرورهای قبلی چه محدودیتی دارند و این کار چه چیزی اضافه می‌کند؟
- معیارهای ورود: طراحی مطالعه، محیط، جمعیت و مقایسه‌ها تعریف شوند.
- پیامدها: تعریف، زمان سنجش و اولویت آن‌ها مشخص باشد.
- جست‌وجو: پایگاه‌ها، محدودیت‌های موجه، منابع دیگر و برنامه به‌روزرسانی آماده باشد.
- انتخاب مطالعات: تعداد ارزیابان، استقلال تصمیم‌ها و روش حل اختلاف مشخص شود.
- استخراج و خطر سوگیری: فرم، مسئول‌ها و ابزار متناسب با طراحی مطالعات تعیین شوند.
- ترکیب شواهد: شرایط انجام تحلیل کمی و گزینه جایگزین مشخص باشد.
- تیم و منابع: نقش‌ها، حمایت مالی، تعارض منافع و زمان‌بندی واقعی ثبت شوند.
برای ساخت پروتکل می‌توانید از PRISMA-P کمک بگیرید. این راهنما به گزارش پروتکل مربوط است؛ آن را با نمودار جریان یا چک‌لیست گزارش نهایی یکسان نگیرید.
نمونه آموزشی: از سؤال به معیارهای قابل اجرا
فرض کنید گروهی می‌خواهد اثر یک روش آموزش خودمراقبتی را در بزرگسالان مبتلا به بیماری مشخص بررسی کند. عنوان اولیه «تأثیر آموزش بر بیماران» بیش از حد باز است. تیم باید تعریف کند کدام روش آموزشی، در مقایسه با چه چیزی، برای کدام پیامد و در چه زمانی بررسی می‌شود. این مثال آموزشی است و درباره اثربخشی هیچ روش درمانی ادعا نمی‌کند.
| بخش | تصمیمی که باید روشن شود |
|---|---|
| جمعیت | تعریف بیماری، محدوده سن، محیط مراقبت و برخورد با نمونه‌های مختلط |
| مداخله | اجزای ضروری آموزش و تفاوت آن با روش‌های مشابه |
| مقایسه | مراقبت معمول، آموزش دیگر یا گزینه ازپیش‌تعریف‌شده |
| پیامد | سازه اصلی، ابزارهای قابل قبول و بازه زمانی اولویت‌دار |
| طراحی | نوع مطالعات واجد شرایط و دلیل انتخاب |
| حل ابهام | قاعده برخورد با گزارش ناقص یا نیاز به تماس با نویسنده |
این سطح از تعریف، اختلاف‌های بعدی را کاهش می‌دهد. «هر مقاله مرتبط» معیار ورود قابل تکرار نیست. راهنمای صورت‌بندی سؤال و دامنه مرور در کاکرین برای مرورهای مداخله‌ای کمک‌کننده است؛ برای انواع دیگر مرور باید روش مناسب همان سؤال انتخاب شود.
مرور مشابه پیدا کردیم؛ موضوع را کنار بگذاریم؟
ابتدا رکوردهای ثبت و مرورهای منتشرشده را کنار هم بخوانید. شباهت عنوان لزوماً به معنی یکسان‌بودن سؤال نیست، اما تغییر جزئی نام جمعیت هم همیشه تفاوت علمی ایجاد نمی‌کند. جمعیت، مداخله، پیامد، طراحی، تاریخ جست‌وجو و وضعیت اجرای مرور قبلی را مقایسه کنید. اگر به‌روزرسانی یا توسعه روش موجه است، دلیل آن را صریح بنویسید.
اگر مرور مشابه هنوز در حال انجام است، به‌جای پنهان‌کردن آن درباره ارزش افزوده، همکاری یا تغییر سؤال با تیم صحبت کنید. بررسی مقدماتی را در یک جدول نگه دارید تا انتخاب موضوع قابل دفاع باشد. مقاله امکان‌سنجی پایان‌نامه مرور نظام‌مند به برآورد منابع و زمان کمک می‌کند.
روند عملی پیشنهادی برای تیم
- یک نفر مسئول هماهنگی نسخه پروتکل و یک نسخه مرجع تعیین کنید.
- اعضا تعریف معیارها و نقش خود را بخوانند و ابهام‌ها را حل کنند.
- حساب و رکورد را در سایت رسمی، طبق فرایند جاری آن، آماده کنید.
- پیش‌نویس فرم را با پروتکل و وضعیت واقعی کار تطبیق دهید.
- اطلاعات تماس، تاریخ‌ها و رضایت اعضای معرفی‌شده را کنترل کنید.
- پس از ثبت، نشانی رکورد و نسخه متن را در پوشه پروژه نگه دارید.
- در پایان مرور، وضعیت و پیوند گزارش نهایی را مطابق امکانات سامانه به‌روز کنید.
اگر روش در طول کار تغییر کرد چه کنیم؟
ثبت پروتکل به معنی ممنوع‌بودن هر تغییر نیست. گاهی ابهام در گزارش‌ها یا مشکل اجرایی به اصلاح نیاز دارد. تغییر، تاریخ، دلیل و زمان آن نسبت به مشاهده نتایج را ثبت کنید. تغییر پیامد اصلی پس از دیدن نتایج با اصلاح یک غلط نوشتاری یکسان نیست؛ در مقاله نهایی باید تفاوت‌ها روشن باشند.
برای مدیریت انتخاب مقالات، آموزش غربالگری با Rayyan را ببینید و شمارش‌های لازم برای نمودار PRISMA را از ابتدا نگه دارید. ثبت، غربالگری و گزارش نهایی باید به یک سؤال و مجموعه تصمیم منسجم مربوط باشند.
پرسش‌های رایج
شماره PROSPERO جای کد اخلاق را می‌گیرد؟
خیر. ثبت مرور و بررسی اخلاق نهادی کارکردهای متفاوتی دارند. نیاز دانشگاه به ثبت طرح یا بررسی اخلاق را از همان دانشگاه بپرسید؛ درباره نوع داده و پروژه خودتان تصمیم رسمی بگیرید.
برای هر نوع مرور می‌توان در PROSPERO ثبت کرد؟
دامنه پذیرش را در سامانه فعلی بررسی کنید. نام‌گذاری یک کار به‌عنوان «مرور» به‌تنهایی برای واجد شرایط بودن کافی نیست. اگر نوع کار پذیرفته نمی‌شود، ثبت‌کننده یا مخزن مناسب همان نوع پروژه را با تیم انتخاب کنید.
ثبت یعنی مقاله حتماً پذیرفته می‌شود؟
خیر. کیفیت سؤال، روش، اجرا و گزارش همچنان تعیین‌کننده‌اند و ثبت تضمین انتشار نیست.
برای شروع، یک سؤال محدود، جدول مرورهای مشابه و پیش‌نویس معیارهای ورود آماده کنید. در باشگاه متاآنالیز مدیتورها می‌توان مسیر همکاری و آموزش روش را بررسی کرد؛ نقش هر عضو و خروجی مورد انتظار باید از ابتدا روشن باشد.
بازبینی محتوایی: ۱۳ آبان ۱۴۰۵. تصویر اصلی، ترکیب‌بندی مفهومی اختصاصی است؛ نمودارها و مثال‌های عددی آموزشی‌اند و داده واقعی پژوهش یا تصویر مستند یک مؤسسه معرفی نشده‌اند.
