نمودار PRISMA 2020 مسیر شناسایی، غربالگری و انتخاب شواهد یک مرور نظام‌مند را نشان می‌دهد. برای تکمیل آن، فقط تعداد مقاله‌های نهایی کافی نیست؛ باید بدانید چند رکورد پیدا شد، چه مقدار تکراری بود، چند متن کامل بازیابی نشد و چرا بعضی گزارش‌ها کنار گذاشته شدند.
در این آموزش یک مثال عددی کامل داریم و تفاوت سه واژه رکورد، گزارش و مطالعه را توضیح می‌دهیم. اعداد مثال کاملاً فرضی‌اند. برای پروژه واقعی، شمارش‌ها باید از گزارش جست‌وجو، فایل منابع و دفتر تصمیم‌های غربالگری به دست آیند.
نمودار پریزما چه چیزی را نشان می‌دهد؟
PRISMA یک راهنمای گزارش‌دهی مرور نظام‌مند است. نمودار جریان، بخش انتخاب شواهد را شفاف می‌کند؛ به‌تنهایی نشان نمی‌دهد جست‌وجو کامل، طراحی درست یا خطر سوگیری پایین بوده است. برای گزارش کامل، متن راهنما و چک‌لیست هم لازم‌اند. بیانیه رسمی PRISMA 2020
قالب‌های رسمی برای مرور تازه یا به‌روزشده و برای منابع شناسایی متفاوت ارائه شده‌اند. پیش از پرکردن اعداد، قالب متناسب را از صفحه رسمی نمودار جریان PRISMA دریافت کنید. اگر علاوه بر پایگاه‌ها از جست‌وجوی استنادی یا منابع دیگر استفاده کرده‌اید، آن مسیر را پنهان نکنید.
رکورد، گزارش و مطالعه چه فرقی دارند؟
| واژه | منظور | مثال آموزشی |
|---|---|---|
| رکورد؛ Record | اطلاعات کتاب‌شناختی یک مدرک در خروجی جست‌وجو | عنوان و چکیده یک مقاله در خروجی دو پایگاه |
| گزارش؛ Report | یک سند که اطلاعاتی درباره یک مطالعه می‌دهد | مقاله اصلی یا گزارش پیگیری همان پژوهش |
| مطالعه؛ Study | پژوهش اصلی انجام‌شده | یک کارآزمایی با چند مقاله و یک گزارش پیگیری |
یک مقاله ممکن است در چند پایگاه دیده شود؛ این‌ها رکوردهای تکراری همان گزارش‌اند. از سوی دیگر، دو مقاله متفاوت ممکن است درباره همان مطالعه باشند و هر دو اطلاعات مفیدی بدهند. این گزارش‌ها را نباید مثل رکورد تکراری حذف کرد یا شرکت‌کنندگانشان را در متاآنالیز دوبار شمرد. برای تطبیق، شناسه ثبت، نویسندگان، مراکز، تاریخ جذب و ویژگی نمونه را بررسی کنید.
مثال کامل با ۱۲۰۰ رکورد اولیه
فرض کنید مرور تازه‌ای فقط از پایگاه‌ها و ثبت‌ها رکورد گرفته است. برای ساده‌ماندن مثال، حذف توسط ابزار خودکار یا علت دیگری پیش از غربالگری نداریم. جدول زیر یک دفتر حساب قابل بازبینی برای همین مسیر است.
| مرحله | تعداد | کنترل حساب |
|---|---|---|
| رکوردهای شناسایی‌شده | ۱۲۰۰ | جمع خروجی منابع پیش از حذف تکراری‌ها |
| رکوردهای تکراری حذف‌شده | ۱۵۰ | بر پایه تطبیق رکوردها |
| رکوردهای غربالگری‌شده | ۱۰۵۰ | ۱۲۰۰ منهای ۱۵۰ |
| رکوردهای کنارگذاشته‌شده در عنوان و چکیده | ۹۵۰ | تصمیم نهایی پس از حل اختلاف |
| گزارش‌های مورد درخواست برای متن کامل | ۱۰۰ | ۱۰۵۰ منهای ۹۵۰ |
| گزارش‌های بازیابی‌نشده | ۱۰ | پس از اقدام‌های مستند برای دریافت |
| گزارش‌های ارزیابی‌شده با متن کامل | ۹۰ | ۱۰۰ منهای ۱۰ |
| گزارش‌های کنارگذاشته‌شده با دلیل | ۷۵ | مجموع دلیل‌های اصلی حذف |
| گزارش‌های مربوط به مطالعات واردشده | ۱۵ | ۹۰ منهای ۷۵ |
| مطالعات واردشده | ۱۲ | پس از مرتبط‌کردن گزارش‌های یک مطالعه |
در این مثال، ۱۵ گزارش به ۱۲ مطالعه تعلق دارند. این اختلاف باید با یک جدول تطبیق گزارش به مطالعه قابل توضیح باشد. اگر برای هر پیامد فقط بخشی از ۱۲ مطالعه داده قابل ترکیب دارند، تعداد مطالعه‌های واردشده در همان تحلیل را جدا در نتایج گزارش کنید؛ عدد نمودار را برای یکسان‌شدن با یک Forest Plot تغییر ندهید.
دلیل حذف متن کامل را چطور بنویسیم؟
دلیل باید به معیارهای ورود و خروج ازپیش‌تعریف‌شده مربوط باشد. عبارت‌هایی مانند «نامناسب» یا «بی‌کیفیت» بدون معیار روشن، اطلاعات کافی نمی‌دهند. برای نمونه، در مثال ما می‌توان ۷۵ حذف را این‌گونه دسته‌بندی کرد:
- جمعیت خارج از معیار: ۳۰ گزارش.
- طراحی مطالعه خارج از معیار: ۲۰ گزارش.
- پیامد یا داده لازم مطابق معیارهای ازپیش‌تعریف‌شده نبود: ۱۵ گزارش.
- مداخله یا مقایسه خارج از معیار: ۱۰ گزارش.
جمع این گروه‌ها ۷۵ است. اگر یک گزارش چند معیار را نقض می‌کند، برای شمارش نمودار یک دلیل اصلی را براساس سلسله‌مراتب ازپیش‌تعیین‌شده انتخاب کنید تا دوبار شمرده نشود. جزئیات بیشتر می‌تواند در دفتر تصمیم‌ها بماند. ارزیابی خطر سوگیری را با دلیل حذف و کیفیت گزارش‌دهی یکسان نگیرید؛ تصمیم ورود باید با پروتکل سازگار باشد.
بازیابی‌نشدن متن کامل با نامرتبط‌بودن فرق دارد
وقتی متن کامل در دسترس نیست، هنوز لزوماً نمی‌دانید گزارش از نظر تمام معیارها واجد شرایط است یا نه. آن را بی‌توضیح در گروه «جمعیت نامناسب» نگذارید. اقدام‌های دریافت، مانند جست‌وجوی نسخه مجاز یا تماس با نویسنده، و تاریخ آن‌ها را ثبت کنید. دسترسی به چکیده، معادل ارزیابی متن کامل نیست.
چه فایل‌هایی را از ابتدا نگه داریم؟
- خروجی دست‌نخورده هر پایگاه، تاریخ جست‌وجو و نام منبع.
- نسخه راهبرد جست‌وجو و محدودیت‌ها.
- گزارش حذف و ادغام رکوردهای تکراری.
- تصمیم نهایی عنوان و چکیده پس از حل اختلاف.
- فهرست متن‌های درخواستی و نتیجه بازیابی.
- دلیل اصلی حذف هر متن کامل و شناسه ارزیاب.
- جدول ارتباط گزارش‌ها با مطالعه‌های اصلی.
اگر از Rayyan استفاده می‌کنید، راهنمای غربالگری و حل اختلاف کمک می‌کند دفتر تصمیم‌ها منظم بماند. ابزار مدیریت منابع هم باید با نسخه اصلی خروجی‌ها هماهنگ باشد؛ شمارش نهایی را صرفاً از تعداد پوشه PDFها به دست نیاورید.
اشتباه‌های رایج هنگام رسم نمودار
- شروع از عدد پس از حذف تکراری: عدد شناسایی اولیه را از گزارش جست‌وجو بردارید.
- حساب‌کردن رأی ارزیاب به‌جای رکورد: دو رأی درباره یک رکورد، دو رکورد نیست.
- حذف خاموش موارد نامشخص: تصمیم نهایی یا وضعیت بازیابی باید روشن باشد.
- یکسان‌فرض‌کردن مقاله و مطالعه: گزارش‌های چندگانه را به هم مرتبط کنید.
- تغییر اعداد برای جورشدن شکل: ناسازگاری باید در دفتر کار پیدا و اصلاح شود.
- استفاده از قالب نامتناسب: مسیر منابع دیگر و به‌روزرسانی مرور را نشان دهید.
پرسش‌های رایج
برای پایان‌نامه هم نمودار لازم است؟
اگر کار شما مرور نظام‌مند است، گزارش شفاف انتخاب شواهد اهمیت دارد. قالب و الزامات تحویل را با راهنمای دانشگاه و نوع مرور هماهنگ کنید.
هر مرور نظام‌مند باید متاآنالیز داشته باشد؟
خیر. مناسب‌بودن ترکیب آماری به سؤال، طراحی و قابلیت مقایسه داده‌ها بستگی دارد. نبود متاآنالیز دلیل حذف نمودار انتخاب مطالعات نیست.
از کجا قالب قابل ویرایش بگیریم؟
از صفحه رسمی PRISMA که بالاتر لینک شده است. قالب‌های آن با مجوز CC BY 4.0 عرضه شده‌اند؛ انتساب لازم را رعایت کنید. شکل‌های این مقاله بازطراحی آموزشی با اعداد فرضی‌اند.
برای شروع، دفتر شمارش را پیش از رسم شکل کامل کنید. راهنمای ثبت پروتکل در PROSPERO و امکان‌سنجی مرور نظام‌مند مکمل این آموزش‌اند. برای بررسی مسیر آموزشی و همکاری، باشگاه متاآنالیز مدیتورها را ببینید.
بازبینی محتوایی: ۱۳ آبان ۱۴۰۵. تصویر اصلی، ترکیب‌بندی مفهومی اختصاصی است؛ نمودارها و مثال‌های عددی آموزشی‌اند و داده واقعی پژوهش یا تصویر مستند یک مؤسسه معرفی نشده‌اند.
